Laatst bijgewerkt: 24-09-2021

De arbeidsmarkt is een harde plek. Er zijn veel hindernissen en vragen voor zowel sollicitanten als bedrijven. De werkproef biedt beide partijen de gelegenheid om een beter beeld te krijgen van de toekomstige baan of een potentiële sollicitant.

In dit artikel kom je alles te weten over de proefperiode. We informeren je over de mogelijkheden en de dingen waar je op moet letten, zodat alles soepel verloopt bij het volgende sollicitatiegesprek.




Belangrijk om te weten

  • De proefperiode verschilt van de zogenaamde proeftijd, omdat de proefperiode plaatsvindt vóór het sluiten van een arbeidsovereenkomst. Dit wordt ook wel een niet-bindende empathische relatie genoemd.
  • Een uitnodiging voor een proefperiode is een gelegenheid om elkaar te leren kennen. De werkgever moet de gelegenheid krijgen een beter beeld van de sollicitant te krijgen, terwijl de sollicitant op zijn beurt zijn potentiële werkplek beter kan leren kennen.
  • Omdat de wet de bepalingen terzake niet nauwkeurig regelt, is het van groot belang tijdens de proefarbeid bepaalde randvoorwaarden in acht te nemen, om niet per ongeluk een arbeidsverhouding tot stand te brengen.

Woordenlijst inzending: De term “auditie” in detail uitgelegd

Om je de best mogelijke informatie over audities te geven, hebben we alle belangrijke en veel gestelde vragen over dit onderwerp verzameld en beantwoord. Zo ben je op de hoogte als het op de volgende auditie aankomt.

Wat is een werkproef precies?

Allereerst moet de term “proefwerk” losgekoppeld worden van de term “proeftijd”. Dit zijn twee verschillende dingen die vaak met elkaar verward worden.

Proefwerk en proefperioden zijn juridisch twee verschillende dingen.

Het beslissende verschil ligt in de arbeidsverhouding. Terwijl een proeftijd ingaat voordat de eigenlijke arbeidsverhouding tot stand komt, gaat de proeftijd pas in nadat een arbeidsverhouding (arbeidsovereenkomst) tot stand is gekomen. De proeftijd heeft dus niets te maken met proefwerk en valt onder een ander wettelijk kader.

Proefwerk kan daarom ook eenvoudiger omschreven worden als een proef vóór de eigenlijke proeftijd.

Wat is het doel van de werkproef?

Proefwerk is een nuttig hulpmiddel voor zowel werknemers als werkgevers. Besluitvormingsprocessen kunnen vaak moeilijk en ingewikkeld zijn door zowel een groot aantal banen als goede sollicitanten. De bedoeling van de werkproef is om een betere indruk van de baan/sollicitant te krijgen.

Werkproeven moeten gezien worden als een wederzijds voorproefje. Dit moet een toekomstige werkgever de gelegenheid geven een toekomstige werknemer beter te leren kennen, en op zijn beurt moet de toekomstige werknemer zijn werkplek leren kennen. (Image source: Marten Bjork / unsplash)

Een werkproef moet beide partijen de kans geven een indruk van de ander te krijgen. Niettemin kan het in individuele gevallen gebeuren dat bedrijven het proefwerk zien als een kans om gratis arbeidskrachten te krijgen. Dit is natuurlijk niet het doel van proefwerk en wordt daarom door de wet beperkt door bepaalde randvoorwaarden.

Welke algemene voorwaarden moeten in acht genomen worden bij het doen van een werkproef?

De juridische situatie met betrekking tot proefwerk is niet 100 procent geregeld. Dit betekent dat er een zekere mate van discretie is. De wetgever heeft echter een aantal randvoorwaarden geschapen, die we hier voor je hebben gebundeld

  • Niet-bindende empathie relatie: Het proefwerk wordt juridisch ook wel een “empathie relatie” genoemd. Als er vóór de procesdag niets anders overeengekomen is, zijn er in zo’n relatie geen wederzijdse rechten of verplichtingen. Dit feit is belangrijk om het te kunnen onderscheiden van een echte arbeidsverhouding.
  • Vrijwillige basis: Opdat het proefwerk voor de werkgever vrijblijvend zou blijven, moet het werk van de sollicitant op louter vrijwillige basis gebeuren. In dit verband mag de aanvrager niet gebonden zijn aan bepaalde werktijden, en evenmin worden verplicht bepaalde taken te verrichten.
  • Professionele kleding: De kandidaat is niet verplicht beroepskleding te dragen. Een verplichting om bepaalde kleding te dragen kan al gezien worden als de totstandkoming van een arbeidsovereenkomst.
  • Omvangvan het werk: Ook de omvang van het tijdens de proef verrichte werk is doorslaggevend. De kandidaat moet alleen helpen en verschillende gebieden leren kennen, maar in geen geval zelfstandig werkopdrachten uitvoeren, die normaal betaald worden.
  • Geen recht van leiding: Tijdens de proefperiode heeft de werkgever geen recht van leiding over de sollicitant. De verzoeker is dus niet verplicht werkinstructies op te volgen. Dit doet echter niets af aan het recht van de werkgever om de sollicitant bepaalde handelingen te verbieden.
  • Vergoeding: Als de aanvrager ook een vergoeding krijgt voor zijn/haar inspanningen, moet die ook expliciet beschreven worden als vergoeding voor de bestede tijd. In geen geval mogen de werkprestaties van de sollicitant beloond worden, want dat zou kunnen wijzen op een bestaande arbeidsverhouding.
  • Toepassing: Bij een proefbaantje is het niet nodig de aanvrager in te schrijven bij de belastingdienst of de instellingen voor sociale zekerheid.

Als een of meer van deze punten niet worden nageleefd, kan bij een geschil de totstandkoming van een arbeidsverhouding worden uitgelegd, waarbij de werkgever aan bepaalde verplichtingen wordt onderworpen. Bijgevolg moet de aanvrager een vergoeding krijgen voor het verrichte werk. Bovendien moet de wettelijke opzegtermijn in acht genomen worden bij het ontslag van de sollicitant.

Hoe lang kan de proeftijd duren?

De duur van proefwerken is in de jurisprudentie niet eenvormig geregeld. Dit kan het moeilijk maken om een bepaalde omstandigheid onder bepaalde omstandigheden te beoordelen. In individuele gevallen moet met alle omstandigheden rekening worden gehouden om te beslissen over de mogelijke totstandkoming van een arbeidsverhouding.

De duur van de proeftijd moet zo kort mogelijk gehouden worden om geen ruimte voor misverstanden te scheppen.

De duur van de proefperiode is dus niet de enige beslissende factor. Deskundigen raden echter aan de tijd zo kort mogelijk te houden. Je zit zeker aan de veilige kant met ongeveer een halve dag. In sommige gevallen kan het echter zinvol zijn de aanvrager uit te nodigen voor een proefperiode van enkele dagen. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als verschillende processen in de onderneming zo’n aanpak vereisen.

In geen geval mag het proefwerk echter de bovengrens van één week overschrijden, omdat anders ongewild een arbeidsverhouding zou kunnen ontstaan. Als verschillende sollicitanten uitgenodigd en getest worden, kan het ook zinvol zijn één sollicitant opnieuw uit te nodigen voor een proefperiode. Dit is juridisch niet problematisch.

Wordt proefwerk betaald?

In de regel wordt proefwerk niet betaald, omdat het zuiver om een empathische relatie gaat en de werkgever niet verplicht is te betalen. In veel gevallen worden reiskosten vergoed, wat uit juridisch oogpunt niet problematisch is.

Betaling is echter niet verboden. Om mogelijke misverstanden te voorkomen, moet de betaling echter duidelijk omschreven worden als een vergoeding voor de bestede tijd. Er moet ook duidelijk bij vermeld worden dat het niet om een vergoeding voor verricht werk gaat.

Aangezien de aanvrager geen werkzaamheden mag verrichten die normaal betaald worden, is er ook geen verplichting om te betalen. Als de aanvrager toch schadeloos gesteld moet worden, is het raadzaam de precieze situatie schriftelijk vast te leggen.

Waar moet ik als werknemer rekening mee houden als ik een proefperiode doe?

Afgezien van de reeds genoemde punten betreffende het wettelijk kader, wil je je beslist van je beste kant laten zien. Je eerste indruk heb je waarschijnlijk al gemaakt bij het sollicitatiegesprek. Je moet er niet onvoorbereid aan beginnen.

Door uitgenodigd te worden voor de proefdag kun je aannemen dat je sollicitatiegesprek goed verlopen is. Toch moet je niet te nonchalant omgaan met het proefwerk. Je toekomstige werkgever zal de tijd ook gebruiken om een beter beeld van je te krijgen.

Om er zeker van te zijn dat je op je proefdag succes hebt, hebben we een paar van de belangrijkste dingen die je moet weten om je zo goed mogelijk voor te bereiden, voor je op een rijtje gezet

  • Registratiebij het arbeidsbureau: Als je momenteel als werkloze geregistreerd staat, moet je in elk geval een proefdag bij het arbeidsbureau laten registreren. In geval van twijfel scheelt dit je extra werk en verzeker je je van een ongevallenverzekering voor de proefdag.
  • Voorkennis: Als je dat nog niet vóór het gesprek gedaan hebt, is het tijd om je achtergrondkennis over je toekomstige werkgever uiterlijk vóór de proefdag op te frissen. Dit kan je de voorsprong geven die je nodig hebt als je met de baas en toekomstige collega’s praat.
  • Leer elkaar kennen: Wees zelfverzekerd en zelfverzekerd. Je mag niet gevraagd worden om op de dag van de proef meesterwerken te maken. Het gaat er veeleer om je de gelegenheid te geven je wat beter aan je toekomstige werkplek voor te stellen en je werkgever de kans te geven een betere indruk van je te krijgen.
  • De beste kant: Natuurlijk, maar voor de volledigheid moet vermeld worden dat je je van je beste kant moet presenteren. Kleed je passend voor het werk en toon manieren. Bij twijfel is “overdressed” altijd beter dan “underdressed”. Je kunt ook snel een overbodige das verwijderen.
  • Stiptheid: Hoewel dit punt een van de criteria voor goede manieren is, moet het belang ervan versterkt worden. Je punctualiteit is soms de allereerste indruk die je kunt maken en onpunctualiteit wordt nooit op prijs gesteld.
  • Verzamel indrukken: Gebruik de proefdag niet alleen om een goede indruk te maken, maar ook om zo veel mogelijk indrukken te verzamelen. Let op de dynamiek en de sfeer in het team. Hoe werkt het team samen? De kantooruitrusting en de gebruikte IT zijn ook belangrijk voor je welzijn.
  • Stel prioriteiten: Stel, indien mogelijk, alle andere afspraken die je op de dag van de proef gemaakt hebt uit. Je moet je volledige aandacht aan de repetitiedag besteden en storingen van buitenaf tot een minimum beperken. Andere afspraken op de dag zullen je alleen maar onnodige stress bezorgen en je ervan weerhouden het maximale uit de dag te halen.

Als je alle bovenstaande punten ter harte neemt, zal niets een geslaagde proefdag in de weg staan. Toon inzet en belangstelling als de situatie dat toelaat en gedraag je respectvol tegenover je potentiële nieuwe collega’s. Als laatste tip kun je je smartphone het beste een paar uur in je zak houden.

Kan proefwerk contractueel geregeld worden?

Het antwoord is ja. Een contractuele overeenkomst over proefwerk is volkomen zinvol en wordt aanbevolen door juristen. Zo kan de werkgever er zeker van zijn ongewenste misverstanden uit de weg te ruimen en elke mogelijke dubbelzinnigheid van de kant van de sollicitant weg te nemen.

Het belangrijkste doel van een contract over een zgn. “meewerkrelatie” is deze te onderscheiden van een gewone arbeidsrelatie. Veel nuttige voorbeeldsjablonen voor zo’n schriftelijke overeenkomst zijn op het web te vinden. Niettemin is het raadzaam om ze in individuele gevallen vooraf door een advocaat te laten controleren.

Conclusie

Werkproeven zijn een nuttig hulpmiddel voor zowel werkgevers als sollicitanten. Het stelt beide partijen in staat elkaar vrijblijvend te leren kennen en geeft hen de kans zich aan elkaar voor te stellen.

De wetgever heeft echter geen precieze richtlijnen gegeven over hoe de werkproef georganiseerd moet worden. Het is nodig zich te oriënteren op de ruwe randvoorwaarden om geen ongewenste verplichtingen aan te gaan.

Beeldbron: 123rf / Dmitrii Shironosov

Waarom kun je me vertrouwen?

Recensies